نحوه تشخیص ژورنال های نامعتبر (جعلی) علمی

لیست نشریات نامعتبر علمی

چند سالی است که چاپ مقالات علمی در مجلات علمی- پژوهشی  داخل و خارج کشور (ISI)  از اهمیت ویژه ای بر خوردار شده است، چه از بابت فارغ التحصیلی دانشجویان  دکتری و یا اخذ پژوهانه تحقیقاتی یا ارتقای اساتید محترم دانشگاه. به همین دلیل و با توجه به جذابیت مالی این موضوع برای سودجویان، وجود مجلات جعلی (fake) یا جعلی (hijacked) گریبان گیر بسیاری از پژوهشگران شده است. در واقع، بسیاری از سایت ها و ژورنال ها با وانمود به داشتن مجلات معتبر، برخی از پژوهشگران ساده لوح را در دام خود گرفتار می کنند و با ا ارائه پذیرش های فوری و ایمپکت فکتورهای ساختگی پژوهشگران را وسوسه کرده  و هم هزینه های هنگفتی از آن ها می طلبند، هم زمان آن ها را اتلاف کرده و هم از مقاله های آن ها به نوعی سرقت ادبی می کنند. این نوع مجلات، علاوه بر کلاهبرداری و سودجویی در واقع باعث اضمحلال اعتبار علمی نیز می شوند ومتاسفانه تعداد این گونه مجلات بیش از پیش رو به افزایش است. بنابراین، ضروری است تا به منظور اطلاع از چنین کلاهبرداری های به روز علمی، مجلات تقلبی و جعلی را شناسایی کرده و هزینه، پول و مقاله خود را به باد فنا نگیرید. قبل از ارائه راهکارهای حل این مشکل و مقابله با چنین کلاهبرداری هایی، لازم است تا ابتدا تعریفی از مجلات جعلی یا تقلبی را بیان کنیم:

مجلات تقلبی یا جعلی، مجلاتی هستند که اسم و علامت علمی یک مجله معتبری را جعل کرده و درصدد سودجویی از فرهیختگان، اساتید و دانشجویان هستند. این نوع مجلات اساسا از نام یک مجله معتبر بدون وبسایت سوء استفاده کرده و در واقع وب سایت آن ها را طراحی کرده و تظاهر به وب سایت معتبر و اصلی می کنند.

این کلاهبرداری ها به نوعی جرم سایبری محسوب می شوند که پیگیری های قانونی و عواقب خاص خود را به دنبال دارد. ولی قبل از گیرافتادن در دام چنین مجلاتی، باید آکاهی های لازم را در این خصوص کسب کرده و خود را از گزند چنین افراد و وب سایت هایی در امان نگه دارید. اما چگونه می توان به تقلبی بودن چنین مجلاتی پی برد.

لذا شناسایی مجلات کم اعتبار و یا نا معتبر برای همه اساتید (و حتی دانشجویان تحصیلات تکمیلی در داخل و خارج کشور) اهمیت بالایی دارد. پس لازم است همگی کمک کنیم تا بتوانیم این نوع مجلات را شناسایی کنیم، چه از بابت ارز هنگفتی که بابت چاپ این نوع مقالات از جیب دانشجو یا استاد خارج می شود و یا خسارت علمی جبران نا پذیری که به کشور و خودمان می خورد.

لیست مجلات نامعتبر

به طور معمول ویژگی های زیادی برای شناسایی یک ژورنال کم اعتبار وجود دارد. برخورداری از شاخص عددی کم Impact factor یک مجله، الزاما به معنای اعتبار پایین آن مجله نیست. ممکن است برخی از مجله ها ایمپکت فکتورشان عدد 0.4 باشد، اما در حوزه خودشان از اهمیت بسزایی برخوردارند. لذا جهت شناسایی اعتبار پایین یک مجله راه های گوناگونی وجود دارد.

غالب ژورنال های کم اعتبار با دریافت پول، جهت انتشار یک مقاله در یک مشخصه مشترک هستند. این پول ممکن است تحت عناوینی مانند: Author Fee، Publication Fee، PageCharge و  Submission Fee از مولفین دریافت شود. حاجت به گفتن نیست که اغلب ژورنال هایی که پول دریافت می کنند، الزاما ژورنال های کم اعتبار یا بی اعتبار نیستند. بلکه بسیاری از ژورنال های معتبر، به دلیل اینکه وابستگی به منابع مالی ندارند چنین پول هایی را دریافت می کنند. اما ژورنال های کم اعتبار تقریبا از این حیث مشترک هستند. لذا تمام مقالات را پذیرش می کنند تا بتوانند پولی را دریافت کنند.

نکته دیگری که باید به آن توجه کرد، تجاری بودن اینگونه ژورنال هاست. این ژورنال ها بیش از آنکه به محتوای علمی و آموزشی توجه کنند، سیاست هایشان را بر اساس در آمد ماهانه خود تنظیم می کنند. بسیاری از این ژورنال های یک تیم داوری صوری دارند. لذا هیچ کدام از آن ها سخت گیر نیستند و همه مقالات را قبول می کنند. ذکر این نکته خالی از لطف نیست که آنها برای اینکه در یک ژورنال اسمشان به عنوان داور مقالات ثبت شود، این کار را انجام می دهند.

روش شناسایی ژورنال های نامعتبر

در ادامه به برخی از مهمترین نکاتی که کمک به شناسایی یک ژورنال علمی نامعتبر می کند را بررسی خواهیم کرد:

  1. شاید یکی از بهترین راهکارهای تشخیص مجلات قلابی مراجعه به فهرست مجلات منتشرشده توسط وزرات علوم و وزارت بهداشت باشد. این دو وزارتخانه در بازه‌های زمانی مشخص فهرست مجلات معتبر را به همراه آدرس سایت آن‌ها منتشر می‌کنند. فهرست نشریات معتبر وزارت علوم را در این پیوند و نشریات نامعتبر را در این پیوند ببینید.
  2. توجه به نشانی و دامِین مجلات و زمان ایجاد آن‌ها همچنین توجه به آدرس مجلات که مجلات جعلی گاهی با کم و زیاد کردن یک حرف وب‌سایتی مشابه ایجاد می‌کنند؛ اعتبار سایت مجله و دامین را در whois.com می‌توان بررسی کرد، به مالک سایت مجله توجه کنید (مثلاً مالک یک مجله آمریکایی فردی ایرانی یا هندی باشد جای شک وجود دارد)؛ سایت www.whatsmypr.net اعتبار سایت‌ها را نشان می‌دهد، هرچه عددی که نشان می‌دهد بزرگتر باشد اعتبار سایت بیشتر است.
  3. به اطلاعات مندرج در سایت مجلات نظیر «تماس با ما»، «آرشیو مجلات»، «درباره نشریه» و … توجه کافی را مبذول فرمایید.
  4. عدم انطباق تاریخ آرشیو با تاریخ راه‌اندازی مجله می‌تواند نشانی از مجلات قلابی باشد.
  5. اسم مجله را به طور کامل در گوگل جستجو کنید. یعنی فقط یک یا چند کلمه اصلی را جستجو نکنید بلکه تک تک لغات اسم و عنوان مجله را به صورت کامل در گوگل درج کنید.
  6. اگر اسم ادیتور مجله را می دانید، اسم ادیتور را نیز در گوگل جستجو کنید.
  7. وبسایت این گونه مجلات معمولا خیلی شبیه به مجلات اصلی طراحی می شوند و فقط ممکن است در یک حرف متفاوت از هم باشند، پس وبسایت این گونه مجلات را با دقت زیاد بررسی کنید تا دچار اشتباه نشوید.
  8. برخی از مجلات جعلی، انواع مقالات علمی و تخصصی را در حوزه های مختلف می پذیرند در حالی که مجلات معتبر معمولا در یک حوزه اختصاصی فعالیت می کنند.
  9. مجلات معتبر هیچ‌گاه به راحتی و بدون ارسال کامنت و ویرایش، مقاله‌ای را چاپ نمی‌کنند پس اگر بدون قید و شرط ایمیل تبریک پذیرش مقاله و درخواست ارسال هزینه از شما شد، جای شک و تأمل وجود دارد؛
  10. زمان ارسال مقاله تا دریافت پذیرش توسط مجلات جعلی معمولاً به‌طور غیرعادی کم است. بنابراین اگر این زمان برای مقاله سابمیت شده توسط شما کوتاه بود، باید به اعتبار آن مجله علمی شک کنید.
  11. ارسال ایمیل از طرف یک مجله معتبر و درخواست چاپ مقاله‌تان در آن مجله، برای یک مجله معتبر تردیدبرانگیز است.
  12. نبود تنوع در ملیت نویسندگان و یکنواختی ملیت اکثر نویسندگان می‌تواند نشان مجلات کم‌اعتبار باشد. به عنوان مثال ژورنال بین المللی که نویسندگان مقالات آن را همگی دانشجویان و اساتید ایرانی تشکیل می دهد، از اعتبار کمی برخوردار خواهد بود.
  13. نبود نظم و انسجام در چاپ مقالات و خالی بودن جای تعدادی از مقالات در هر شماره هم می‌تواند دلیلی برای تقلبی بودن مجلات باشد.
  14. برخی از این گونه مجلات ISSN ندارند.